در پارسی عامیانه کلمهی «یُغُور/ یُغُر» یعنی «درشتاندام، زمخت، نتراشیده و نخراشیده». این کلمه در فرهنگهای ریشهشناسی نیامده و ندیدهام کسی دربارهی ریشهاش کنجکاوی نشان داده باشد. به نظرم آشکار است که این کلمه همان «اویغور» است که نام قوم اصلی ترکان ترکستان است. معنای اصلی آن احتمالا «نیرومند، درشتاندام» بوده که در پارسی دلالتی اغراقآمیز پیدا کرده است.
قدیمیترین ثبت این کلمه در قرون نخستین اسلامی در اسناد ترکستان پدیدار میشود و 𐰆𐰖𐰍𐰆𐰺 (اویْغور) است در کتیبهی ترکی کهن سودزی، در آنجا که نویسنده میگوید: «من آتا خان هستم که از سرزمین اویغور آمده...». این دوران با عصر تانگ در تاریخ چینی برابر میافتد و در اسناد چینی همعصر، این کلمه به صورت 回纥 / 回紇 ثبت شده است که در چینی ماندارین امروزین «هوئیهو» خوانده میشود، اما خوانشاش در آن دوران در چینی میانه «غوایْغوَت» بوده که با شکل ترکی کلمه نزدیکی بیشتری دارد.
اولین اشاره به قبیلهی اویغور در اسناد چینی به پایان عصر ساسانی مربوط میشود و در مدارک قلمرو وِئی شمالی ثبت شده که امیرنشینی در همسایگی ترکستان بوده است. در آنجا به قوم 袁紇 (یوانهِه) اشاره شده که عضوی از اتحادیهی قبیلهای 高车 / 高車 (گائُوچِه: گاریهای بزرگ) هستند.
دربارهی ریشهی این نام پیشنهادهای زیادی مطرح شده که به نظرم همهاش ناپذیرفتنی است. از جمله آن که از «اوی/ اوذ» ترکی به معنای «مطیع» یا «اوذْگور» (بیدار، هشیار) گرفته شده باشد. با توجه به بقای معنای این کلمه در پارسی به نظرم معنای اصلی همان «درشت و نیرومند» بوده که بر قبیلهای نهاده شده است.
این کلمه در قرن پانزدهم میلادی به تدریج منسوخ شد و کاربرد خود را از دست داد. پس از آن تنها در قالب «یغور» پارسی باقی بود. تا آن که در قرن بیستم میلادی بلشویکها بر آسیای میانه و بخشهایی از ترکستان غلبه کردند و بعدتر جای خود را به چینیهای کمونیست دادند. این اشغالگران چون نام قوم «ترک» پیوندشان با تمدن ایرانی را نشان میداد، این کلمه را احیا کردند و ترکان ترکستان را اویغور نامیدند. به همان ترتیبی که نوادگان قومگرایشان امروز از کلمهی «ترک» میهراسند و آن را با غلط املائی به صورت «تورک» مینویسند.
نام ترکان اویغور در سایر زبانها به این صورتها ثبت شده است: «ئویْغُور» ترکی اویغوری، Уйғур (اُویْغور) مغولی، 维吾尔 / 維吾爾 (وِئیووئِر) چینی، Uyghur انگلیسی و سایر زبانهای اروپایی.
این واژه عامیانه قلمداد میشده و در شعر و ادب پارسی کاربرد نداشته است