کروموزوم


آخرین به روزرسانی:
کروموزوم


ریشه‌ی پیشاهندواروپایی (*ghreu) به معنای «مالیدن و تراشیدن» مشتقی است از بن «*gher» به معنای «مالیدن». پیوند میان این ریشه و کلمات منسوب به آن جای بحث دارد. اما فرض بر آن است که در زبان‌های کهن اروپایی چنین کلماتی پدید آورده است: crwma (خْروما:‌ رنگ، پوست) condros (خُنْدْرُوس: دانه، دانه‌ی غله، غضروف) و apocrwmatismos (آپُوخْرُوماتیسْمُوس: رنگ‌زدایی، سفیدکاری) یونانی، 

         در زبان‌های زنده‌ی اروپایی مهمترین مشتق این ریشه Chroma (رنگ) است که کلمه‌ای به نسبت جدید است و در ۱۸۸۹م. با لاتینی کردن کلمه‌ی یونانی قدیم ساخته شده است. طیفی وسیع از واژگان مدرن انگلیسی از این ریشه برخاسته‌اند: chromatic (رنگی؛ ۱۶۰۰م.)، chromatin (پروتوپلاست سلولی؛ ۱۸۸۲م.)، monochrome (تک رنگ)، isochromatic (هم‌رنگ؛ ۱۸۱۷م.)، chromatography (آزمایش رنگ‌نگاری، در اصل: رساله‌ی رنگ‌شناسی؛ ۱۷۳۱م.)، chromosphere (رنگ‌کُره، لایه‌ی گازی اطراف خورشید؛ ۱۸۶۸م.)، chromosome (ماده‌ی وراثتی سلول؛ ۱۸۸۸م.) و chrome (نوعی فلز؛ ۱۷۹۸م.)

در پارسی «کروموزوم» و «کروماتین» و «مونوکروم» و «کروماتوگرافی» و «کروم» از این مجموعه وامگیری شده‌اند.

چنین می‌نماید که بن هندواروپایی یاد شده در زبان ارمنی هم وجود داشته و          կորկոտ (کُرْکُت: دانه‌‌ی گندم) ارمنی کهن و میانه را پدید آورده باشد. از اینجا چنین کلماتی در زبان‌های زنده‌ی ایرانی پدید آمده است: կորկոտ (کُرْکُت: دانه‌‌ی گندم) ارمنی، კორკოტი (کُرْکُتی: دانه‌ی گندم) گرجی، კორკოტ (کُرْکُت: دانه‌‌ی گندم) باتس، «غورْغوت/ گورْگوت/ کُرْکُت» (دانه‌ی گندم) ترکی، 

         این واژه در زبان‌های دیگر هم وامگیری شده است: kourkouth/ kourkoutin (کورْکوتِه/ کورْکوتین: خمیر نانوایی) یونانی، гургу́т/ корку́т/ курку́ть (گورْگوت/ کُرْکوت/ کورْکوت: دانه‌ی غله، خمیر نان) بلغاری، куркутъ (کورْکوت: غله، دانه‌ی گندم) روسی،