ریشهی سامی «*کون» به معنای «بودن، شدن». احتمالا ریشهی سامی «*مکن» به معنای «جایی استوار بودن، مستقر بودن، توانمندی» نیز از همینجا آمده باشد و ریشهای برساخته از روی «مکان» باشدکه جاینامی است برساخته از «*کون» و قدیمیترین ثبت آن 𒄀𒈾 (کانو: جایی مستقر بودن) اکدی است.
این بن بیشتر در زبانهای ایرانی جدید انعکاس پیدا کرده و در پارسی بیشترین شاخهزایی را با چنین مشتقهایی به دست داده است: «کَون» (هستی، جهان)، «کونین» (گیتی و مینو، دو جهان)، «کونومکان»، «کونوفساد»، «کائنات»، «تکوین»، «کانلمیکن»، «مکان»، «اماکن»، «امکنه»، «لامکان»، «امکان»، «مکنت»، «تمکن»، «امکان»، «ممکن»، «ممکنات»، «ناممکن»، «تمکین»،
در سایر زبانهای ایرانی از این ریشه چنین کلماتی برخاستهاند: «کانَ» (بودن) و «کائِن» (موجود) و «کَیْنونَه» (تحقق، وجود) و «مُکَوَّن» (مرکب از...، تشکیل شده از...) و «أمْکَنَه» (مکانها) عربی، «مُمْکِن» اردو، «مِکان» (مکان) و «مومْکون» (ممکن) ترکی، мекен (مِکِن: مکان) و мүмкін (مومْکین: ممکن) قزاقی، мөмкин (مُمْکین: ممکن) باشکیری، мүмкүн (مومْکون: ممکن) قرقیزی، «مومْکین» (ممکن) ازبکی و یغنابی. मुमकिन (مومْکین: ممکن) هندی و মকান (مُکان: مکان) بنگالی هم از پارسی وامگیری شدهاند.
مشتقهایی از این ریشه را در سایر زبانها هم میبینیم: ኮነ (کُنا: بودن) و መካን (ماکَن: مکان، فضا) و ከዋኒት (کَوانیت: کائنات، موجودات) حبشی گئز، мөмкин (مُمْکین: ممکن) تاتاری،
مشتقهای این بن در شعر و ادب پارسی بسیار به کار گرفته شده است:
فردوسی توسی: «بر آن آفرین کآفرین آفرید مکان و زمان وزمین آفرید»
عنصری بلخی: «بهر چه گویی داری تو مایه و تصدیق بهر چه خواهی داری تو قدرت و امکان
مباد بی تو زمانه مباد بی تو زمین مباد بی تو مکین و مباد بی تو مکان»
سنایی غزنوی: «ورنه بر چارسوي کون و فساد گاه بيمار بين و گه تيمار »
هاتف اصفهانی: «گوش بر چنگ و چشم بر ساغر آرزوی دو کون در آغوش»
نظامی گنجوی: «ای چارده ساله قرةالعین بالغ نظر علوم کونین»
و: «اگر تکوین به آلت شد حوالت چه آلت بود در تکوین آلت»
سعدی شیرازی: «رسد آدمی بهجایی که بهجز خدا نبیند بنگر که تا چه حد است مکان آدمیت»
مولانای بلخی: « شرق و مغرب چیست اندر لامکان گلخنی تاریک و حمامی به کار»
سلطان ولد: «در تر و خشک و شر و خیر ببین آن یکی را که کزو شد این تکوین»
کمالالدین اسماعیل:«چو در مکون و تکوین او نظاره کنی مکونات همه مختصر تواند بود»