ریشهی پیشاهندواروپایی «*mer» به معنای مردن در هردو شاخهی زبانهای آریایی و اروپایی شاخهزایی کرده و واژگانی فراوان را پدید آورده است. در زبانهای اروپایی کهن از اینجا چنین واژگانی زاده شدهاند: brotos (بْرُوتُس: میرا) و marainein (مارایْنِئین: تلف شدن، ضعیف شدن) و mortos (مرد، انسان) و ambrosios (آمْبْرُوسیُوس: نامیرا، اسم مرد) و amarantos (آمارانْتُوس: نام نوعی گل، یعنی: بیمرگ) و marasmus (ماراسْمُس: زوال، تلفات) یونانی، marasmus (تلفات، تباهی) و mordere (گاز گرفتن، دریدن) و morior (مردن) و moribundus (مردنی) و morbidus (مرضی، عفونی) و amortir (کشتن) و mortuus (مرده، جسد) و Ambrosia (اسم مرد، یعنی جاویدان) و mors (مرگ) و manticore (هیولایی اساطیری با سر آدم و تن شیر و دم عقرب، وامگیری از مردخوار در پارسی باستان) لاتین، morð (قتل) و morðvargr (قاتل) نردیک کهن، Mord (کشتن) آلمانی کهن، mort (مرده) و morir (مردن) و mortier (آسیاب) و morceau (لقمه، گاز) و amortir (کشتن) و mordant (گزنده) و moraine (مرض واگیردار؛ قرن دوازدهم) فرانسوی کهن، morþ (کشتن) و morþor (جنایت، قتل) انگلیسی کهن، мерети (مِرِتی: مردن) و моръ(مُرو: طاعون) اسلاوی کهن شرقی، мрѣти(مْرِتی: مردن) وморъ /ⰿⱁⱃⱏ (مُرو: طاعون) و оумьрѣти (اومیرِتی: فنا شدن، از بین رفتن) و съмрьть (سومْریتی: مرگ) اسلاوی کهن کلیسایی، mřieti (مردن) چک قدیم، morð (قتل) ساکسون کهن، morþ (کشتن) سوئدی کهن، mordh (کشتن) دانمارکی کهن، mort (مرده) نورمن، mare (دیو کابوس، بختک) هلندی میانه،
در زبانهای زندهی اروپایی این ریشه به چنین کلماتی منتهی شده است: mirt (مردن) لاتویایی، mirti (مردن) و mirtis (مرگ) لیتوانیایی، ме́рці (میرْتْسی: مردن) و мор (مُر: طاعون) و кашмар (کَشْمَر: کابوس) بلاروسی، мере́ть(مِرِتْیْ: مردن) و мор (مُر: طاعون) و кошма́р(کُشْمار: کابوس) روسی، ме́рти/мере́ти (مِرِتی/ مِرْتی: مردن) و мор (مُر: طاعون) اوکراینی، мра(مْرَه: مردن) و мор (مُر: طاعون) بلغاری، мрије̑ти (مْرییِتی: مردن) و мор (مُر: طاعون) صربی-کروآتی، mrẹ́ti (مردن) اسلوونیایی، mřít(مردن) و mor (طاعون) چک، mrzec (مردن) و mor (طاعون) و morderczy (کشتن، کشنده) لهستانی، mriet’ (مردن) و mor (طاعون) اسلواکی، mort(مرده، جسد) و mourir (مردن) و meutre (قتل) و rigor mortis (جمود نعشی) و caucemar (کابوس) و ambrotype (عکاسی با ورقهی نقره؛ ۱۸۵۵م.) فرانسوی، morð (قتل) و fjöldamorð (قتل عام) و morðóður (خونخوار) ایسلندی، mord (کشتن) سوئدی و دانمارکی و نروژی، Mord (قتل) و Massenmord (قتل عام) و Völkermord (نسلکشی) و Selbstmord (خودکشی) آلمانی، murha (قتل) فنلاندی، mort(مرگ) کاتالان، morto (مرگ) ایتالیایی، muerta/ muerto (مرده) و morir (مردن) اسپانیایی، morto (مرده، جسد) پرتغالی، moord (مرده) هلندی،
در زبان انگلیسی از این تبار چنین واژگانی را میشناسیم: murder (قتل)، mortal (میرا)، remorse (دریغ خوردن)، nightmare (کابوس)، mortuary (سردخانه)، postmortem (بعد از مرگ)، murrain (مرض واگیردار؛ اوایل قرن چهاردهم)، mortar (هاون؛ ۱۲۰۰م.، خمپاره؛ ۱۹۱۴م.)، manticore (هیولایی اساطیری؛ قرن سیزدهم)، moribund (مردنی؛ ۱۷۲۱م.)، morbid (عقونی، مرضی؛ ۱۶۵۰م.)، marasmus (ضعف، زوال؛ ۱۶۵۰م.)، amarante (نوعی گل؛ ۱۶۱۰م.)، amortize (کشتن؛ اواخر قرن چهاردهم)،
این بن در زبانهای آریایی به ریشهی «*مَر» تبدیل شده و همان معنای «مردن» را میرساند. در زبانهای کهن ایرانی از اینجا چنین واژگانی برخاستهاند: 𒈨𒅕𒍣 (مِرْزی: مردن، ناپدید شدن) و 𒈨𒅕𒋫 (مِرْتَه: مرگ) و (مَرْتیانو: مرد، جنگاور) هیتی، ram (مَر: مردن) و ramArf (فْرامَر: درگذشتن) و ramawa (اَوَمَر: میراندن) و aySam (مَشیَه: انسان، مرد) و eteyrim (میرْیِتِه: فنا شدن، نابود شدن) و atvram (مَرَتَه: مرد، جنگاور) و kvram (مَرَک: مرگ) و kvramiW (ویمَرَک: نابود کردن) و kvramarap (پَرَمَرَک: آسیب) و rAtxaram (مَرَخْتار: ویرانگر) و aqakrham (مَهْرْکَثَه: کشتار) و krhamUha (اَهومَهْرْک: نابودگر هستی) و angaqrAm (مارْثَگْنَه: تازیانه، عصای مارگیری، در اصل یعنی: مارکُش) و uyqaram (مَرَثْیو: مرگ) اوستایی، 𐎶𐎼 (مَر: مردن) و 𐎶𐎼𐎫𐎡𐎹 (مَرْتیَه: مرد، جنگاور) و «مَشْیَه» (مرد، انسان) و «هووَهمَرْشیو» (خودکشی) و 𐎠𐎶𐎼𐎡𐎹𐎫𐎠 (اَمَریَتا: نامیرا، جاویدان) پارسی باستان، म्रियते (مْرییَتی: مردن) و मारयति (مارَیَتی: کشتن) و मृत (مْرْتَه: مرده) و मरति (مَرَتی: مردن، محو شدن، از بین رفتن) و मरते (مَرَتِه: مرده) و (مارَسَه: نابودی) و (اَمَمْری: نامیرایی) و अमर्त् (اَمَرْت: نامیرا) و (مَرایو: میرایی) و मर्मन् (مَرْمَن: نقطه ضعف، جای آسیب) و मृत्यु (مْرْتیو: مرگ) و मर्त्य (مَرْتیَه: انسانی، فناپذیر، گیتی) و (پْرَمَرَه: نابودی) و मर्त (مَرْتَه: مرد، میرا) و (ماری: مرض مسری) و (مارا: دیو مرگ) سانسکریت، 𑀫𑀢 (مَتَه: مرده) و *𑀫𑀾𑀢 (مْرْتَه: مردن) و 𐨨𐨂𐨚 (موتَه: جسد) پراکریت آشوکایی، 𑀫𑀬(مَیَه: مرده) پراکریت اردهمگدی، 𑀫𑀅 (ما: مرده) و 𑀫𑀇𑀮𑁆𑀮𑀺𑀆/ 𑀫𑀇𑀮𑁆𑀮 (مائیلیا/ مائیلا: جسد) و 𑀫𑀼𑀅𑀮 (موَلَه: مردن) پراکریت مهاراستری، 𑀫𑀤(مَدَه: مرده) و 𑀫𑀭 (مَرَه: مرگ) پراکریت ساوراسنی،𑀫𑀟 /𑀫𑀴 (مَدَه/ مَلَه: مرده) پراکریت مگدی، 𐨨𐨂𐨡 (مودَه: مرده) گنداری، 𐨨𐨃𐨡 (مْرْدَه: مرده) پراکریت نیا، «مَتَه» (مرده) و «مَرَتی» (مردن) پالی، «مورْتَن» (مردن) و «میر» (نابودی) و «مَرْت» (مرد) و «مورْدار» (مردار) و «مَرْدُوم» (مردم) و «مَرْگ» و «مَرْگیهْ» (مرگومیر) و «مَرْنجِنیتَن» (ویران کردن) پهلوی، «مورْدَن» (مردن) و «میر» (نابودی) و «مورْدَگ» (مرده، جسد) و «مَرَن» (فنا) و «مَرْد» و «مَرْدیفْت» (مردانگی، نرینگی) و «مَرْدُوهْم» (مردم) و 𐭬𐭠𐭥 (مار) پارتی، «مورْدَگ» (مرده، جسد) و «مَرَن» (فنا) و «مِرْد» (مرد) و «مَرْدانَگ» (مردانه) و «مَرْگیهْ» (مرگومیر) تورفانی، «میر» (مردن) و «مورْت» (مرده) و «مَرْتیّ» (مرد) و «مَرتمَرت» (هرکس، همه) و «میذر» (مرگ) و «مَرْتَخْمیّ» (مردم) و «مرینچ» (مرگ) سغدی، «می» (مردن) و «مرتْس» (مرد) و «مورْداریک» (مردار) خوارزمی، «مار» (مردن) و «مودَه» (مرده) و «مَرَنَه» (مرگ) و «مودَهسَیْنْگَه» (زاج کبود) سکایی، (مارَغْنا: عصار مارگیری) و (مردسنی: زاج کبود) و ܡܪܝ/ ܡܪܐ (مار/ مارا: سرور، قدیس، آقا) سریانی، մեռանիմ (مِرَنیم: مردن) و անմեռ (اَنْمِر: نامیرا) و մեռայ (مِرَیْ: مرگ) وմեռելոտի (مِرِلُتی: جسد، مرده) و վաղամեռուկ (وَغامِروک: گورگیاه، با اسم علمی Andropogon schoenanthus) و մարդ (مَرْد) و մարդակեր (مَرْداکِر: آدمخوار) و բազմամարդ (بَزْمامَرْد: شلوغ، پرجمعیت) و մարդագայլ (مَرْدَگایْل: گرگینه، ترکیب انسان و گرگ) و մարդկութիւն (مَرْدْکوتیون: انسانیت، مردمی) و մարդիկ (ماردیک: انسان، آدمیزاد) ارمنی کهن، մուրտար (مورْتار: مردار، پلشت) ارمنی میانه،
در پارسی از این ریشه چنین کلماتی را میشناسیم: «مردن»، «مردنی»، «میرا»، «نامیرا»، «مرگ»، «مرگبار»، «مرگآور»، «بیمرگی»، «موشمردگی»، «مرده»، «خونمردگی»، «دلمرده»، «مادرمرده»، «مرد»، «مردانه»، «جوانمردی»، «مردانگی»، «نیکمرد»، «امرداد/ مرداد»، «مرگومیر»، «کیومرث»، «مردونیه»، «مردار»، «مردم»، «مردمی»، «مردک/ مرتیکه»، «مردارخوار»، «مُرداسنگ» (جوهر سرب)، «مُرداهنگ» (زاج کبود)، «مار»، «مارمولک»، «سوسمار»، «مالمالی/ مالوبُره» (مارمولک)، «امرد»، «امردبازی»، «نامرد»، «مرگموش»، «مردمشناسی»، «مردمدار»، «مردمآزاری»، «مردمک»، «مردسالاری»، «مردومرد» (دوئل)، «مردانشاه»، «شیرمرد»، «مرداویز/ مرداویج»، «پیرمرد»، «مردافکن»، «رادمرد»، «گیلهمرد»، «مارگیر»، «مارافسا»،
در سایر زبانهای زندهی ایرانی از اینجا چنین واژگانی را میشناسیم: «مَرْگَو» (طاعون، وبا) و «میر/ مورْت» (مردن) و «وَتمیرْت» (مرگ طبیعی) بلوچی، «میر/ مِرْگ» (مرگ) و «میرْدین» (مردن) و «مِر» (مرد، آدم) کردی، «مِر» (مردن) و «میر» (کشتن) پراچی، «مَر» (مردن) شغنی و یزغلامی، «مْرَل» (مردن) و «مَر» (مرده) و «مَرْغِچَن» (نیمهجان) و «مِرِه» (مرد، انسان) و «مَرْگ» پشتون، (مَهْ/ مَرْهْ: مرگ) و (مَرْدَسَنْک: مرداهنگ، زاج کبود) و մարդ (مَرْد) و անմեռ (اَنْمِر: نامیرا) وմեռնել (مِرْنِل: مردن) و մեռելոտի (مِرِلُتی: جسد) و մարդակեր (مَرْداکِر: آدمخوار) و մարդագայլ (مَرْدَگایْل: گرگینه) و մարդաշատ (مَرْداشْت: پرجمعیت، شلوغ) و մունտառ/ մուռտառ (مونْتار/ مورْدار: پلشت) ارمنی، კოშმარი (کُشْمَری: کابوس) گرجی، «أَمْرَد» (مرد بیریش) و «أَمْلَط» (مرد کمریش) عربی، «مَرون» (کشتن) و «مَیْلین» (مردن) و «مَرْد» (مرده) و «مَرْگ» (زهر، مرگموش) آسی، «میرْدین» (مردن) لکی، мурдан (مورْدَن: مردن) پارسی تاجیکی، «مِرْدِن» (مردن) زازا، «مَرْدَیْ» (مردن) گورانی، «مُچ» (شمشیر) ویگالی، «مورْدَه» (مرده) و «مَرْگ» و «مَرْنا» (مردن) و «مورْدار» (مردار) اردو، «مَرون» (مردن) و «مَرَه» (مرگ) کشمیری، «مورْدار» (مردار) و «مِرْت» (مرد) و «مار» ترکی، murdar (مردار) آلبانیایی، «میرَه» (شوهر) لری
در زبانهای هندی هم این کلمات خویشاوند را سراغ داریم: मुर्दन (مورْدَن: مردن) و मुर्दार (مورْدار: مردار) وमुआ (موآ: مرده) وमृत (مْرْت: جسد) و मारना (مارْنا: زدن، کشتن، چکشکاری کردن) و मरी/ मरक (مَری/ مَرَک: مرگ) و मर्द (مَرْد) و मरना (مَرْنا: مردن) هندی، মুর্দা (مورْدَه: مرده) و মৃত (مْریتُو: مرده) و মরা(مُرَه: کشتن) و মরদ (مُرُد: مرد) بنگالی،मेल्लो (مِلُّو: مرده) کُنکانی، मेलें(مِلِم: مرده) مراثی قدیم، मेले(مِلِه: مرده) و मृत (مْروت: درگذشته، متوفی) و मरणे (مَرْنِه: مردن) و मर / मरी (مَر/ مَری: مرگ) مراثی، મૂઉં(موو: مرده) و મૃત (مْرْت: مردن) وમરવું (مَرْوو: مردن، نابود شدن) و મરો/ મર્કી (مَرُو/ مَرْکی: مرگ) گجراتی، મુઓ (موئُو: مرده) کاچّی، ಮೃತ (مْرْتَه: مرده) کانادا، «مِرِل» (مردن) و «مولُو» (مرده) کولی، மிருதம்(میروتَم: مرده) تامیلی، মৰা(مُرَه: کشتن) و মোৰ (مور: مرگ) آسامی، ମରିବା (مُریبَه: مردن) اوریا، ਮਰਣਾ(مَرْنا: مردن) و ਮਰੀ (مَری: مرگ) و ਮਰਦ (مَرَد: مرد) و ਮਰਦਾਨਾ (مَرْدانا: مردانه) و ਮਰਦਾਨਗੀ (مَرْدانَگی: مردانگی) پنجابی، मरणौ (مَرْنَو: مردن) راجستانی، මැරෙනවා(مَیْرِنَوا: مردن) و මර (مَرَه: مرگ) سینهالی،मरी (مَری: مرگ) مایثیلی، މަރު (مَرو: مرگ) دیوهی،
این واژگان در زبانهای دیگر هم وامگیری شدهاند: ម្រឹត (مْریت: مرده) خمر، मार्नु (مارْنو: کشتن) و मर्नु (مَرْنو: مردن، آمدن) و मर्कि (مَرْک: مرگ) و मरो (مَرُو: نابودی، فنا) نپالی، му̀рда̄р (مورْدار: مردار) صربی- کروآتی، мурда́р (موردار: مردار) بلغاری، mourntarhs (مورْنْتارِس: مردار) یونانی، murdar (مردار) رومانیایی،
این واژگان در شعر و ادب پارسی بیشمار بار به کار گرفته شدهاند:
رودکی سمرقندی: «مهتران جهان همه مردند مرگ را همه سر فرو کردند»
فردوسی توسی: «نیرزد همی زندگانیش مرگ درختی که تلخ آورد بار و برگ»
ابن یمین فریومدی: «این مارسیرتان به ره آیند وقت مرگ آید بلی به ره چو سرآید زمان مار»
سعدی شیرازی: «وقت آن است که مردم ره صحرا گیرند خاصه اکنون که بهار آمد و فروردین است»
حافظ شیرازی: «یا وفا یا خبر وصل تو یا مرگ رقیب بود آیا که فلک زین دو سه کاری بکند»
بیدل دهلوی: «به صید خواهش دنیای دون دلیر متاز هزار مرد ز یک زن فکندهاند اینجا»