سکسکه


آخرین به روزرسانی:
سکسکه


         اسم اصلی سکسکه در زبان‌های ایرانی ظاهرا «*هَق‌هَق» بوده که نام‌آواست. در پارسی امروز «هق هق» و «هن هن» از این تبار باقی مانده، و در پارسی دری قدیم «هُکْچَه» و «هُکَّه» به معنای سکسکه را هم داشته‌ایم. مشتق‌های دیگرش در زبان‌های ایرانی عبارتند از: «هیک‌هَک» بلوچی، «هُقَّکّه» آشتیانی، «هِکُوک» یزدی، و «هوکْچَه» پارسی افغانی، همگی به معنای سکسکه. همچنین «هِکِکِل» (هق هق گریه) و «هِکِهَنْکا» (هق هق کردن) ارمنی، «هیکَّتی» (هق هق کردن)، «هیکّا» (سکسکه) سانسکریت و «هیچْکی» هندی. واژه‌ی پارسی قدیمی «هَناسَه» به معنای «آه کشیدن» هم از همین جا آمده است که در کردی و گورانی و آشتیانی هم دیده می‌شود و در سیستانی به «اَناسْک» (نفس نفس زدن) تبدیل شده است.

هرچند امکان تکامل موازی زبان و شکل‌گیری موازیِ نام‌آوایی مشابه در آن شاخه را نمی‌توان نادیده انگاشت، اما احتمالا همین واژه از زبان‌های ایرانی به اروپا هم منتقل شده است. چون ظهور این کلمه را در اروپا به نسبت دیر (در قرن شانزدهم) می‌بینیم و همیشه به مشتقی از صورت ایرانی‌اش شباهت دارد. در ضمن زبان‌های اروپایی کلمه‌ی متفاوت کهن‌تری برای این حرکت داشته‌اند که نمونه‌اش را در ælfsogoða انگلیسی کهن می‌بینیم، و این کلمه از این عقیده ناشی شده که فکر می‌کرده‌اند جن‌ها (elf) سکسکه را بر افراد عارض می‌کنند. Hiccup (۱۵۷۰م.) انگلیسی، hoquet فرانسوی، hikke هلندی نمونه‌هایی از این کلمه در اروپا هستند که حدس می‌زنم از پارسی وامگیری شده باشند.

این کلمات در شعر پارسی به ندرت به کار گرفته شده‌اند:

یغمای جندقی: « دریغ آن خنده های هق هق من          دریغ آن گریه های فق فق من»