خبر


آخرین به روزرسانی:
خبر


         ریشه‌ی پیشاسامی «*خبر» به معنای «مداخله کردن، در جریان بودن، خبر داشتن» در زبان‌های باستانی ایرانی به این شکل‌ها دیده می‌شود: חבר (خَبَر: مربوط بودن، پیوستن) آرامی، חָבַר‎ (خابَر: پیوستن، رفاقت داشتن، منتسب بودن) و חבר (خَبَر: رفاقت، پیوند) و חָבֵר (خابِر: دوست، رفیق) و חֶבֶר (خِبِر: دارودسته، گروه) عبری، 

         از این ریشه در پارسی چنین کلماتی زاده شده‌اند: «خبر»، «اخبار»، «خبرساز»، «خبرگزاری»، «خبررسانی»، «خبردهی»، «اخباری»، «مخبر»، «خبیر»، «خیبر»، «استخبارات»، «مخابره»، «مخابرات»، «مخابراتی»،‌ «خبره»، «[مجلس] خبرگان»، «خبرنگار»، «خبرنگاری»، 

         در سایر زبان‌های زنده‌ی ایرانی از این ریشه چنین واژگانی زاده شده‌اند: «خَبَرَ» (آزمودن، کامل دانستن) و «إِخْبار» (مذهب کلامی شیعه که معتقد به حدیث است) و «خُبْرَه» (باتجربه، آگاه) و «أَخْبَر» (اطلاع دادن، خبر رساندن) و «خابَر» (نامه نوشتن، قرارداد بستن) و «مُخابِر» (خبرنگار) و «ایهْبار» (اخبار، پیام‌ها) و «إِخْتَبَر» (پژوهیدن، آزمودن، تجربه کردن) و «إِسْتِخْبار» (جاسوسی، بازپرسی) و «خَبیر» (متخصص) عربی، խաբար (خابار: خبر) ارمنی، «خِبِر» (خبر) و «خیبْرِه» (خبره) ترکی آذری، «هابِر» (خبر) و «موهْبیر/ موهابیر» (خبرنگار) و «موهابِرِه» (مخابره) ترکی استانبولی، хәбәр (خَبَر) باشکیری، хабар (خَبَر) قزاقی و کومیکی، кабар (کَبَر: خبر) قرقیزی، «خَبَر» و «موخْبیر» (خبرنگار) ازبکی، «خَبَر» خلج و پشتون، хабар (خَبَر) لزگی و نوقای، хыпар (هیپَر: خبر) چوواش،хабар  (خَبَر) پارسی تاجیکی، «خَبَر» اردو، «خەۋەر» (خِوِر: خبر) و «موخْبیر» (خبرنگار) ترکی اویغوری، «خَوَر» (خبر) لری، «هَبَر» (خبر) ترکمنی، haber (خبر) آلبانیایی، «موخْبیر» «خَبَر» کردی، 

         در زبان‌های هندی برخی از این واژگان با واسطه‌ی پارسی وامگیری شده‌اند: ख़बर (خَبَر) و अख़बार (اَخْبار) هندی،  খবৰ (کْهُبُر: خبر) آسامی، খবর (کْهُبُر: خبر) بنگالی، ખબર (کْهَبَر: خبر) گجراتی، खबर (کْهَبَر: خبر) و अखबार (اَکْهْبار: اخبار) مراثی، ਖ਼ਬਰ (خَبَر) و ਅਖਬਾਰ (اَکْهَبار: اخبار) پنجابی، కబురు (کَبورو: خبر) تلوگو، अखबार (اَکْهْبار: اخبار) دُگری و مالوی، 

         برخی از این واژگان در زبان‌های دیگر نیز وامگیری شده‌اند: χαμπάρι (خَمْپَری: خبر) یونانی، chaver (رفیق) و kubber (خبر) انگلیسی، gabber (رفیق) هلندی، Haberer (رفیق) باواریایی و آلمانی، haver (رفیق) مجار، chebra (رفیق) لیتوانیایی، хабе́р (خابِر: خبر) بلغاری، ха́бар (خَبَر) روسی و بلاروسی و اوکراینی، ха̀бер/  а̀бер (خابِر/ آبِر: خبر) صربی-کروآتی، חבֿר‎ (خاوِر: رفیق) ییدیش، habar (خبر) رومانیایی، «خَبَر» مالایی، «کَبَر» (خبر) اندونزیایی،хәбәр  (خابار: خبر) تاتاری، «هَبِر» (خبر) و «موهْبیر» (خبرنگار) تاتاری کریمه، खबर (کْهَبَر: خبر) و अखबार (اَکْهْبار: اخبار) نپالی، «هاباری» (خبر) سواحیلی، қабар (کَبُر: خبر) شور، «کابیر» (خبیر، متخصص، آگاه) آفاری، 

         این واژگان در شعر و ادب پارسی فراوان به کار گرفته شده‌اند:

رودکی سمرقند: «مرا تو راحت جانی معاینه نه خبر              که را معاینه آید خبر چه سود کند»

دقیقی توسی: «من بر آنم که تو داری خبر از راز فلک  نه بر آنم که تو از راز رهی بی خبری»

فردوسی توسی: «خبر شد که سام نریمان بمرد           همی دخمه سازد ورا زال گُرد»

مولانای بلخی: «گفتی که ز احوال عزیزان خبری ده              با مخبر خوبت سر اخبار که دارد»