این واژه را اغلب از بن عربی «*ضیف» به معنای «افزودن» مشتق دانستهاند. اما چنین ریشهای در زبانهای سامی وجود ندارد و مشتقهای آن در عربی هم نسبت به پارسی شمار و رواج کمتری دارند. بنابراین حدسم آن است که این بنی دخیل در عربی باشد که در پارسی بر اساس بابهای عربی صرف شده است.
مشتقهای این ریشه در پارسی چنین است: «اضافه»، «اضافی»، «اضافه کردن»، «مضافاً»، «مضاف بر...»، «مضاف»، «مضافالیه»، «ضیافت»، «اضافات»، «اضافت»، «اضافهکاری»،
برخی از این واژگان در زبانهای دیگر وامگیری شدهاند. مثلا «اضافه» به این شکل در زبانهای اروپایی وارد شده است: ида́фа (ایدافا) روسی، idafa هلندی و انگلیسی و مجاری،
این واژگان بیشتر در نثر پارسی رواج داشتهاند و در شعر به ندرت به کار گرفته میشدهاند.